Bijna één op de vijf vrouwen had het afgelopen jaar last van migraine, tegenover acht procent van de mannen. Dat blijkt uit de nieuwste Gezondheidsenquête van het CBS, die begin dit jaar naar buiten kwam. Het verschil is geen toeval en ook geen kwestie van "vrouwen klagen sneller". Er zit een hormonaal mechanisme achter dat elke maand, tijdens een zwangerschap en rond de overgang telkens weer aanslaat, en dat mechanisme is inmiddels goed in kaart gebracht.
Wat de nieuwe cijfers precies laten zien
Volgens het CBS vinden vrouwen hun eigen gezondheid vaker onvoldoende dan mannen: 26 procent tegenover 21 procent. Naast migraine komen ook darmklachten en gewrichtsslijtage ongeveer twee keer zo vaak voor bij vrouwen, en onvrijwillig urineverlies zelfs vier keer zo vaak. Vrouwen bezoeken daardoor vaker de huisarts, de fysiotherapeut of de psycholoog. Hoogleraar verloskunde en gynaecologie Annemiek Nap van het Radboudumc noemt in de toelichting op de cijfers een verklaring die niets met biologie te maken heeft: vrouwenklachten worden nog te vaak minder serieus genomen, waardoor vrouwen langer met een aandoening blijven rondlopen voordat ze hulp zoeken of krijgen. Niet alle verschillen vallen overigens in het nadeel van vrouwen uit: mannen hebben juist vaker een hartinfarct gehad, wat laat zien dat dit geen algemeen "vrouwen zijn zieker"-verhaal is, maar een verzameling heel specifieke, deels hormonaal verklaarbare verschillen.
De echte boosdoener zit in je hormonen
Bij migraine draait het niet om hoeveel oestrogeen je hebt, maar om hoe snel dat niveau daalt. Een scherpe val in oestrogeen laat ook de serotonine in je hersenen zakken en zorgt voor verwijding van bloedvaten, en beide processen samen maken je brein tijdelijk kwetsbaarder voor een aanval. Mannen hebben een veel stabieler hormoonpatroon en missen dus die terugkerende dip die vrouwen wel meemaken. Erfelijkheid blijft de basis: heeft je vader of moeder migraine, dan is de kans groter dat jij er ook mee te maken krijgt. De hormonale schommeling is de trigger, niet de oorzaak.
Drie momenten waarop je hormonen op hol slaan
Rond je menstruatie zakt het oestrogeen relatief snel, en dat verklaart waarom veel vrouwen vlak voor of tijdens hun periode juist zwaardere hoofdpijn krijgen. Tijdens een zwangerschap gebeurt het tegenovergestelde: de hormoonspiegels liggen dan wekenlang stabiel hoog, waardoor migraine bij veel zwangere vrouwen tijdelijk wegblijft. Na de bevalling, zodra de spiegels weer gaan schommelen, komen de aanvallen vaak in alle hevigheid terug. Wie in de perimenopauze zit, heeft het misschien wel het zwaarst: de eierstokken produceren dan onvoorspelbaar veel of juist weinig oestrogeen, met pieken en dalen die veel groter zijn dan in een normale cyclus. Wil je grip krijgen op dat soort patronen, dan kan het lonen om je hoofdpijn een tijdje bij te houden naast je cyclus. Lees ook ons artikel over cycle syncing als je wilt ontdekken hoe je je hele week rond je hormonale ritme kunt indelen.
Waarom dit ook een taboe is, niet alleen een medisch feit
De Wereldgezondheidsorganisatie noemt migraine wereldwijd de belangrijkste oorzaak van verloren gezonde levensjaren bij vrouwen, en toch praat bijna niemand er open over op kantoor. Onderzoekers van het LUMC waarschuwen dat vrouwen met migraine zichzelf structureel tekortdoen: ze blijven doorwerken tijdens een aanval, nemen geen pauze en zoeken pas laat medische hulp. Dat patroon past bij een breder probleem: hormonale klachten worden op de werkvloer nog altijd weggewuifd. Dat lees je ook terug in ons artikel over hormonale klachten op het werk, waarin collega's en leidinggevenden vaak niet weten hoe ze ermee om moeten gaan.
Wat je zelf kunt doen (en wanneer je naar de huisarts moet)
Een migrainedagboek bijhouden helpt om je eigen triggers te herkennen: noteer wanneer een aanval begint, waar je in je cyclus zit, hoe je hebt geslapen en wat je hebt gegeten of gedronken. Regelmaat is je belangrijkste wapen. Vaste bedtijden, niet te lang zonder eten en een stabiel cafeïnepatroon houden je hormonale systeem rustiger. Gebruik je de anticonceptiepil op de klassieke manier, met een stopweek, dan kan juist die week een aanval uitlokken; overleg met je huisarts of doorslikken of een ander schema voor jou beter werkt. Heb je meer dan vier migrainedagen per maand, werkt je gewone pijnstiller niet meer, of merk je dat een aanval steeds heftiger wordt, dan is het tijd voor een gesprek met je huisarts over gerichte migrainemedicatie in plaats van af te wachten tot het vanzelf overgaat. Neem ook mee naar dat gesprek in welke fase van je cyclus de aanvallen zich vooral voordoen: die informatie helpt een arts om te bepalen of hormonale migraine een logische verklaring is, en of een ander anticonceptieschema of een kortdurende preventieve behandeling rond de gevoelige dagen zinvol kan zijn.
Blijf niet wachten tot iemand je klacht serieus neemt
De cijfers laten iets zien wat veel vrouwen allang wisten: migraine is geen kwestie van pech of een zwakke plek, maar een hersenaandoening met een duidelijk hormonaal mechanisme. Dat geldt trouwens niet alleen rond je cyclus. Ook tijdens de overgang, wanneer je hormonen opnieuw compleet door elkaar gaan, duiken vergelijkbare klachten op. In ons artikel over de midlife crisis lees je meer over hoe die hormonale omslag ook je gemoed en energie beïnvloedt. Wacht niet tot een arts je klacht toevallig wel serieus neemt: ga met concrete gegevens naar binnen, vraag door en accepteer geen "dat hoort er nou eenmaal bij" als antwoord.